Żyrant a brak zdolności kredytowej: czy poręczyciel pomoże dostać kredyt?
„Znajdź żyranta” to rada, którą osoby po odmowie słyszą najczęściej. Dziś banki rzadko z niej korzystają, a dla poręczyciela to zobowiązanie poważniejsze, niż się wydaje.
Krótka odpowiedź: żyrant, czyli poręczyciel, nie zastępuje Twojej zdolności kredytowej. Bank musi najpierw ocenić, czy Ty sam jesteś w stanie spłacać kredyt, a poręczenie traktuje jako dodatkowe zabezpieczenie. Przy kredytach konsumenckich banki rzadko dziś proponują poręczenie; częściej proponują współkredytobiorcę, którego dochód faktycznie liczy się do zdolności.
Kim jest żyrant w sensie prawnym
Potocznie „żyrant” to każda osoba, która „podpisuje się” pod cudzym kredytem. W prawie są to różne role:
- Poręczyciel (art. 876 i nast. Kodeksu cywilnego) zobowiązuje się wobec banku, że spłaci dług, jeśli kredytobiorca tego nie zrobi. Nie jest stroną umowy kredytu, tylko osobnej umowy poręczenia, która wymaga formy pisemnej.
- Poręczyciel wekslowy (awalista) podpisuje weksel in blanco wystawiony przez kredytobiorcę. Weksel daje bankowi szybszą drogę dochodzenia należności.
- Współkredytobiorca jest stroną umowy kredytu na równi z Tobą. Odpowiada za cały dług od pierwszego dnia, a jego dochody i zobowiązania wchodzą do oceny zdolności.
Te role różnią się zakresem odpowiedzialności i tym, jak wpływają na decyzję banku. W rozmowie z bankiem warto więc używać precyzyjnych nazw.
Dlaczego poręczenie nie „dodaje” zdolności
Art. 70 Prawa bankowego i art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim nakładają na kredytodawcę obowiązek oceny zdolności kredytobiorcy, czyli osoby, która ma spłacać kredyt z własnych dochodów. Poręczyciel nie jest kredytobiorcą. Bank może sprawdzić jego sytuację, ale jego dochodu nie dolicza do Twojego.
Logika jest prosta. Kredyt ma być spłacany z Twoich pieniędzy w terminach z harmonogramu. Poręczenie przydaje się dopiero wtedy, gdy spłata się nie udaje, czyli w scenariuszu, którego bank chce uniknąć już na etapie oceny. Dlatego jeśli Twój dochód nie pokrywa raty i kosztów życia, poręczyciel nie zmieni wyniku.
Poręczenie może pomóc w sytuacji granicznej: Twoja zdolność jest wystarczająca, ale bank ma wątpliwości co do ryzyka, na przykład z powodu krótkiej historii kredytowej. Wtedy dodatkowe zabezpieczenie bywa argumentem za pozytywną decyzją lub lepszymi warunkami.
Żyrant czy współkredytobiorca: porównanie
| Cecha | Poręczyciel | Współkredytobiorca |
|---|---|---|
| Strona umowy kredytu | Nie, osobna umowa poręczenia | Tak |
| Dochód liczony do zdolności | Nie | Tak |
| Jego zobowiązania obniżają wynik | Bank może je sprawdzić, ale ocenia głównie Ciebie | Tak, wchodzą do wspólnego wyliczenia |
| Odpowiedzialność | Gdy kredytobiorca nie płaci | Za cały dług od początku, solidarnie |
| Prawa do kredytowanej rzeczy | Żadne | Zależy od umowy, przy hipotece zwykle współwłaściciel |
| Wpis w BIK | Poręczenie może być widoczne | Kredyt widoczny jak własny |
Jeśli Twoim problemem jest za niski dochód, właściwym pytaniem nie jest „kto mi poręczy”, tylko „czy ktoś może zostać współkredytobiorcą”. Szczegóły w tekście współkredytobiorca przy braku zdolności.
Skąd wzięła się popularność żyrantów
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu poręczenie było standardem. Kredyty w zakładach pracy i kasach zapomogowo-pożyczkowych często wymagały podpisów dwóch współpracowników, a banki nie miały baz kredytowych, z których mogłyby szybko sprawdzić historię klienta. Poręczyciel był wtedy głównym sposobem zmniejszenia ryzyka.
Dziś bank ma dostęp do BIK, biur informacji gospodarczej, danych z ZUS i historii rachunku. Ocenia ryzyko na podstawie danych, a nie zaufania do osoby, która za kogoś ręczy. Do tego dochodzą obowiązki z ustaw i rekomendacji nadzorczych, które każą skupić się na zdolności samego kredytobiorcy. Efekt jest taki, że w kredytach konsumenckich poręczenie stało się rzadkie, a w kredytach hipotecznych jego miejsce zajął współkredytobiorca i hipoteka na nieruchomości.
Poręczenia nadal spotyka się częściej przy kredytach dla firm, przy umowach najmu, leasingu czy w kasach SKOK. Wciąż funkcjonują też w kredytach studenckich z poręczeniem, w których rolę żyranta może pełnić instytucja publiczna lub rodzic.
Jak przebiega ocena poręczyciela
Jeśli bank zgadza się na poręczenie, zwykle sprawdza poręczyciela podobnie jak kredytobiorcę, choć w mniejszym zakresie:
- Tożsamość i zastrzeżenie PESEL.
- Historia kredytowa w BIK i wpisy w BIG. Poręczyciel z zaległościami nie jest dla banku żadnym zabezpieczeniem.
- Dochód i obciążenia, żeby ocenić, czy w razie potrzeby poradzi sobie ze spłatą.
- Stan cywilny i ustrój majątkowy, w związku z ewentualną zgodą małżonka.
Bank nie może w tym procesie przekazywać poręczycielowi informacji objętych tajemnicą bankową bez podstawy prawnej. Dlatego poręczyciel, który chce znać Twoją sytuację, powinien zapytać Ciebie, a nie bank.
Co ryzykuje poręczyciel
Osoba, która zgadza się poręczyć, często traktuje to jak przysługę bez konsekwencji. Tymczasem:
- Odpowiada całym swoim majątkiem do wysokości poręczonego długu, łącznie z odsetkami i kosztami, jeśli umowa tak stanowi.
- Bank może żądać spłaty od poręczyciela, gdy kredytobiorca opóźnia się ze spłatą, bez konieczności wcześniejszej egzekucji od kredytobiorcy. Poręczyciel odpowiada solidarnie z dłużnikiem.
- Jego własna zdolność kredytowa spada, bo poręczenie jest zobowiązaniem warunkowym, które inne banki mogą uwzględnić.
- Może stać się dłużnikiem w egzekucji, z zajęciem wynagrodzenia lub rachunku.
- Poręczenie obejmuje także przyszłe zmiany, jeśli zostały w nim przewidziane, na przykład odsetki za opóźnienie.
Poręczyciel, który spłacił dług, może dochodzić zwrotu od kredytobiorcy. W praktyce, skoro kredytobiorca nie płacił bankowi, odzyskanie pieniędzy bywa trudne.
Jeśli poręczyciel pozostaje w małżeńskiej wspólności majątkowej, bank może wymagać zgody współmałżonka, żeby w razie problemów sięgnąć do majątku wspólnego. Bez tej zgody egzekucja ograniczona jest co do zasady do majątku osobistego i wynagrodzenia poręczyciela.
Rozmowa z kimś, kogo chcesz poprosić o poręczenie
Jeśli bank rzeczywiście zaproponował poręczenie, rozmowa z potencjalnym żyrantem powinna być uczciwa. Pokaż mu:
- kwotę kredytu, ratę i okres spłaty,
- swój budżet: dochód, stałe koszty, inne raty,
- plan na wypadek utraty dochodu,
- powód, dla którego bank chce dodatkowego zabezpieczenia.
Dobrze jest też ustalić na piśmie, że poinformujesz poręczyciela, jeśli pojawi się choćby jedna opóźniona rata. Najgorszy scenariusz dla obu stron to wezwanie z banku, które poręczyciel otrzymuje jako pierwszą informację o problemie.
Kiedy poręczenie ma sens, a kiedy nie
Może mieć sens, gdy:
- Twoja zdolność jest na granicy, a bank sam proponuje poręczenie jako warunek,
- poręczyciel zna Twoją sytuację i jest gotów spłacić dług, gdyby było trzeba,
- kwota jest umiarkowana w stosunku do możliwości poręczyciela.
Nie ma sensu, gdy:
- Twój dochód nie pokrywa raty i kosztów życia, a poręczenie ma „przepchnąć” wniosek,
- poręczyciel nie ma świadomości ryzyka albo zgadza się pod presją,
- ktoś obiecuje Ci „załatwienie” poręczyciela za opłatą. To sygnał oszustwa, opisany w tekście opłata przed wypłatą kredytu.
Alternatywy dla poręczenia
Jeśli bank nie chce poręczenia albo nikt nie może poręczyć, rozważ:
- współkredytobiorcę, którego dochód realnie podnosi zdolność,
- niższą kwotę lub dłuższy okres, opisane w tekście dłuższy okres kredytowania i niższa kwota,
- inne zabezpieczenie, na przykład wkład własny czy hipotekę, o czym piszemy w tekście zabezpieczenie kredytu a zdolność,
- odłożenie wniosku i poprawę sytuacji według tekstu jak poprawić zdolność kredytową.
Pytania czytelników
Czy mogę wycofać się z poręczenia?
Po zawarciu umowy poręczenia jednostronne wycofanie co do zasady nie jest możliwe. Poręczenie wygasa wraz ze spłatą kredytu albo na zasadach przewidzianych w umowie, na przykład gdy bank zgodzi się zwolnić poręczyciela po spłacie części kredytu.
Czy rodzice mogą poręczyć kredyt dziecku bez historii kredytowej?
Mogą, jeśli bank to dopuszcza. Pamiętaj jednak, że brak historii kredytowej to inny problem niż brak zdolności. Często skuteczniej działa zbudowanie historii, które opisujemy w tekście kredyt bez historii kredytowej.
Czy poręczenie widać w BIK poręczyciela?
Informacje o poręczeniach mogą być przekazywane do BIK i widoczne dla innych kredytodawców. Dlatego poręczyciel, który planuje własny kredyt, powinien uwzględnić to w swoich planach.
Co się stanie z poręczeniem, gdy kredytobiorca umrze?
Dług wchodzi do spadku i odpowiadają za niego spadkobiercy, którzy przyjęli spadek. Poręczenie co do zasady nie wygasa, więc bank może nadal żądać spłaty od poręczyciela. Jeśli do kredytu zawarto ubezpieczenie na życie, w pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy obejmuje ono taki przypadek.
Czytaj dalej
Źródła i podstawa prawna
- Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 876–887 (poręczenie)
- Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (art. 70 – zdolność kredytowa i zabezpieczenia)
- Ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (art. 9)
- Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 41 (zgoda małżonka a majątek wspólny)
Stan prawny na dzień aktualizacji tekstu. Przepisy i praktyka banków się zmieniają; przed decyzją sprawdź aktualne brzmienie aktów w ISAP.
Redakcja Bez Zdolności. Piszemy na podstawie ustaw, rekomendacji KNF oraz materiałów UOKiK, BIK i Rzecznika Finansowego, które cytujemy w źródłach. Nie sprzedajemy kredytów, dlatego możemy napisać, czego się nie da. Jak pracujemy.