Brak zdolności kredytowej: co to znaczy i co bank naprawdę stwierdził

Opublikowano · aktualizacja · 6 min czytania · Redakcja Bez Zdolności

„Nie ma Pan zdolności kredytowej” brzmi jak wyrok, a jest wynikiem konkretnego rachunku. Gdy wiesz, które liczby o nim przesądziły, wiesz też, co da się zmienić.

Krótka odpowiedź: brak zdolności kredytowej oznacza, że według wyliczeń kredytodawcy Twoje dochody po odjęciu kosztów życia i obecnych zobowiązań nie wystarczą na terminową spłatę wnioskowanej raty. To nie jest wpis w żadnym rejestrze ani trwała etykieta. To wynik rachunku dla konkretnej kwoty, okresu i konkretnego dnia.

Definicja: skąd w ogóle wziął się ten termin

Pojęcie zdolności kredytowej nie jest bankowym żargonem, tylko terminem z ustawy. Prawo bankowe w art. 70 mówi, że bank uzależnia udzielenie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, i definiuje ją jako zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Ustawa o kredycie konsumenckim idzie dalej: w art. 9 nakłada na każdego kredytodawcę, także pozabankowego, obowiązek oceny zdolności kredytowej konsumenta przed zawarciem umowy.

Z tej definicji wynikają trzy rzeczy, o których mało kto mówi wprost:

  • Zdolność dotyczy przyszłości: kredytodawca nie ocenia, czy jesteś „porządnym człowiekiem”, tylko czy przez cały okres kredytu wystarczy Ci pieniędzy na ratę.
  • Zdolność jest zawsze dla konkretnej kwoty i okresu. Możesz nie mieć zdolności na 60 tys. zł na 5 lat, a mieć ją na 25 tys. zł na 8 lat.
  • Zdolność jest oceną konkretnej instytucji. Banki stosują różne metody, więc dwie odpowiedzi tego samego dnia mogą się różnić.

Co bank właściwie policzył, mówiąc „nie”

Ocena zdolności to w uproszczeniu porównanie dwóch strumieni pieniędzy: tego, co regularnie wpływa, i tego, co regularnie musi wypłynąć. Bank liczy dochód netto, który uznaje za stabilny, i odejmuje od niego:

  • koszty utrzymania Twojego gospodarstwa domowego (zwykle według własnych tabel banku, zależnych od liczby osób i miejsca zamieszkania, a nie według tego, ile deklarujesz),
  • raty wszystkich obecnych kredytów i pożyczek,
  • obciążenia z limitów: debetu w koncie i kart kredytowych, nawet jeśli z nich nie korzystasz,
  • inne stałe zobowiązania, na przykład alimenty, które płacisz.

To, co zostaje, porównuje z ratą nowego kredytu. Dodatkowo bank sprawdza, jaką część dochodu pochłonęłyby wszystkie raty łącznie. Ten wskaźnik nazywa się DSTI (od angielskiego debt service to income) i Komisja Nadzoru Finansowego oczekuje w swoich rekomendacjach, że banki będą go pilnować. Jeśli po dodaniu nowej raty DSTI przekracza wewnętrzny limit banku, wniosek przepada, nawet gdy „na papierze” zostaje jeszcze trochę pieniędzy.

Szczegóły rachunku opisujemy w tekście o tym, jak bank liczy zdolność kredytową.

Brak zdolności a zła historia w BIK: to dwie różne rzeczy

W rozmowach te pojęcia się mieszają, a to błąd, który prowadzi do złych decyzji.

Brak zdolności kredytowejNegatywna historia kredytowa
Wynik rachunku dochodów i wydatkówZapis o opóźnieniach w spłacie w bazie BIK lub w rejestrach dłużników
Dotyczy konkretnej kwoty i okresuDotyczy Ciebie niezależnie od kwoty
Może się zmienić w ciągu tygodni (np. po spłacie limitu)Opóźnienia widać w historii latami
Zmieniasz ją, zmieniając liczbyZmieniasz ją czasem i terminową spłatą

Możesz mieć nienaganną historię i zerową zdolność, bo na przykład zarabiasz mało albo masz już trzy raty. Możesz też mieć wysoki dochód i zero szans na kredyt, bo dwa lata temu miałeś 90-dniowe opóźnienie. Bank w praktyce bada obie rzeczy: zdolność (czy jesteś w stanie spłacać) i wiarygodność (czy spłacałeś). Odmowa może wynikać z jednej z nich albo z obu.

Najczęstsze sytuacje, w których pada ta odpowiedź

Z naszych obserwacji pytań czytelników i z tego, jak banki opisują swoje kryteria, powtarza się kilka schematów:

  1. Dochód jest, ale bank go nie uznaje. Umowa na okres próbny, świeżo założona działalność, dochód z zagranicy bez potwierdzeń, umowa o dzieło od miesiąca. Bank liczy tylko dochód, który uważa za stabilny.
  2. Za dużo małych zobowiązań. Raty za telefon, zakupy na raty, karta kredytowa, debet. Każde z osobna jest małe, razem zjadają zdolność.
  3. Za duża kwota w stosunku do okresu. Ta sama kwota rozłożona na dłuższy okres daje niższą ratę i może zmieścić się w limicie.
  4. Gospodarstwo domowe jest większe, niż myślisz. Bank odejmuje koszty utrzymania każdej osoby na Twoim utrzymaniu, także dzieci, i robi to według swoich, często wyższych niż Twoje, stawek.
  5. Brak historii kredytowej. Ktoś, kto nigdy nie miał żadnego kredytu, jest dla banku niewiadomą. To nie jest brak zdolności w sensie rachunkowym, ale bywa tak komunikowane. Piszemy o tym w tekście kredyt bez historii kredytowej.

Szerszą listę przyczyn znajdziesz w artykule dlaczego nie mam zdolności kredytowej.

Czy bank musi wyjaśnić, dlaczego uznał, że nie masz zdolności

Tak, w określonym zakresie. Prawo bankowe w art. 70a daje osobie ubiegającej się o kredyt prawo do pisemnego wyjaśnienia, jak bank ocenił jej zdolność kredytową, w tym wskazania czynników, które na tę ocenę wpłynęły. Wniosek o takie wyjaśnienie składasz w banku. Nie dostaniesz wzoru scoringowego, ale zwykle dowiesz się, czy problemem był dochód, obciążenia czy historia.

Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje dodatkowo, że jeśli odmowa wynika ze sprawdzenia bazy danych, kredytodawca ma bezpłatnie poinformować o tym konsumenta i wskazać, z jakiej bazy skorzystał.

Poproś o wyjaśnienie na piśmie, zanim złożysz kolejny wniosek gdzie indziej. Każdy wniosek kredytowy zostawia w BIK zapytanie, a seria zapytań w krótkim czasie sama w sobie bywa sygnałem ostrzegawczym dla kolejnego banku.

Co brak zdolności oznacza w praktyce na najbliższe miesiące

Brak zdolności nie oznacza, że „nigdzie już nic nie dostaniesz”. Oznacza, że w obecnym układzie liczb legalny kredytodawca nie powinien Ci pożyczyć wnioskowanej kwoty. Z tego wynikają trzy uczciwe drogi:

  • Zmienić liczby po stronie wniosku: niższa kwota, dłuższy okres, inny rodzaj kredytu. Opisujemy to w tekście o kwocie i okresie kredytowania.
  • Zmienić liczby po stronie budżetu: zamknąć nieużywane limity, spłacić najdroższe drobne zobowiązania, udokumentować dochód, który bank dotąd pomijał. Plan krok po kroku jest w artykule jak poprawić zdolność kredytową.
  • Dodać drugą osobę lub zabezpieczenie: współkredytobiorca z dochodem zmienia rachunek, poręczyciel czy hipoteka zwykle nie. Różnice wyjaśniamy w tekście o współkredytobiorcy.

Czwarta droga, czyli szukanie kogoś, kto „nie sprawdza”, prowadzi zwykle do drogich lub nielegalnych ofert. Dlaczego, piszemy w tekście czy można dostać kredyt bez zdolności kredytowej.

Czy brak zdolności w jednym banku oznacza brak w każdym

Nie zawsze, ale różnice są mniejsze, niż sugerują reklamy. Wszystkie banki działają według tych samych ustaw i rekomendacji KNF, więc fundament rachunku jest wspólny. Różnią się szczegóły:

  • tabele kosztów utrzymania: jeden bank przyjmie niższy koszt życia singla w mniejszym mieście, inny wyższy,
  • akceptowane źródła dochodu: część banków uzna umowę zlecenie po trzech miesiącach, inne po roku; podobnie z dochodem z działalności,
  • sposób liczenia limitów: jedne przyjmują jako obciążenie kilka procent limitu karty, inne więcej,
  • apetyt na ryzyko: w danym kwartale bank może chcieć sprzedawać więcej kredytów konkretnej grupie klientów.

Dlatego przy wyniku „na granicy” druga opinia ma sens. Przy wyniku wyraźnie poniżej progu, na przykład gdy raty już teraz zjadają ponad połowę dochodu, wysyłanie wniosków do kolejnych banków zwykle kończy się kolejnymi odmowami i zapytaniami w BIK. Lepiej najpierw zmienić liczby. Pomóc w tym może doradca kredytowy, który zna kryteria wielu banków i potrafi ocenić, czy próba ma sens, zanim złożysz wniosek.

Gdy brak zdolności jest dobrą wiadomością

To zdanie brzmi przewrotnie, ale ma sens. Ocena zdolności chroni nie tylko bank. Jeśli rzetelny rachunek pokazuje, że rata nie zmieści się w budżecie, to kredyt udzielony mimo tego oznaczałby kłopoty za kilka miesięcy: opóźnienia, odsetki karne, wpis do rejestrów i windykację. Dla wielu osób odmowa jest sygnałem, by najpierw uporządkować obecne zobowiązania, a dopiero potem brać nowe.

Jeśli już teraz masz problem ze spłatą obecnych rat, zacznij od tekstu o zadłużeniu i restrukturyzacji oraz listy bezpłatnych miejsc, gdzie można dostać pomoc.

Najważniejsze w trzech zdaniach

Brak zdolności kredytowej to wynik rachunku, nie trwała cecha człowieka. Wynika z relacji dochodu uznanego przez bank do kosztów życia i obecnych rat, a nie z samej historii w BIK, choć bank sprawdza obie rzeczy. Masz prawo poznać czynniki, które o nim przesądziły, i na tej podstawie zmienić to, co da się zmienić.

Czytaj dalej

Źródła i podstawa prawna

Stan prawny na dzień aktualizacji tekstu. Przepisy i praktyka banków się zmieniają; przed decyzją sprawdź aktualne brzmienie aktów w ISAP.

Redakcja Bez Zdolności. Piszemy na podstawie ustaw, rekomendacji KNF oraz materiałów UOKiK, BIK i Rzecznika Finansowego, które cytujemy w źródłach. Nie sprzedajemy kredytów, dlatego możemy napisać, czego się nie da. Jak pracujemy.